Waarom de één ontspant van hardlopen en de ander van een kleurboek

Over zelfkennis, flow en ontdekken wat jouw batterij écht oplaadt.

Na het schrijven van mijn vorige artikel over ontspanning kreeg ik verschillende reacties.

Sommige mensen vertelden dat ze volledig tot rust komen tijdens een lange wandeling in de natuur. Anderen vertelden juist dat ze gek worden van wandelen en pas ontspannen wanneer ze intensief sporten. Weer iemand anders vertelde dat ze uren achter elkaar kan schilderen en daarbij alles om zich heen vergeet.

Dat is precies wat ontspanning zo interessant maakt. Er bestaat namelijk niet één juiste manier van ontspannen. Toch zijn we vaak geneigd om dat wel te denken.

We lezen boeken over ontspanning. Luisteren naar podcasts over rust. Kijken naar foto's van mensen op een yogamatje aan zee en denken vervolgens dat ontspanning er blijkbaar zo uit hoort te zien.

Maar wat als jouw brein iets heel anders nodig heeft?

Wat als jouw ontspanning juist zit in beweging, creativiteit, ontdekken, bouwen, koken, muziek maken of samen lachen met vrienden?

We zijn goed geworden in functioneren, maar minder goed in voelen

Veel mensen die ik begeleid, zijn succesvol in wat ze doen. Ze hebben een baan, een gezin, verantwoordelijkheden en krijgen veel voor elkaar. Ze weten wat er van hen verwacht wordt. Ze weten wat anderen nodig hebben. Ze weten vaak zelfs precies wat hun collega's, partner of kinderen nodig hebben.

Maar wanneer ik vraag: "Waar krijg jij energie van?" of "Wanneer voelde jij je voor het laatst echt opgeladen?" dan blijft het vaak stil.

Niet omdat ze die vraag niet belangrijk vinden. Maar omdat ze hem zichzelf al heel lang niet meer hebben gesteld. We hebben geleerd om productief te zijn. Om door te gaan. Om problemen op te lossen. Maar veel minder om regelmatig stil te staan bij wat ons voedt.

Je energie lekt vaak op plekken die je niet direct ziet

Wanneer mensen denken aan energieverlies, denken ze vaak aan drukte.

Aan te veel werk. Te weinig slaap. Een volle agenda. Maar energieverlies zit vaak subtieler.

Het zit ook in dingen die niet bij je passen. Werkzaamheden die je veel moeite kosten. Situaties waarin je jezelf inhoudt. Gesprekken waarin je niet uitspreekt wat je eigenlijk denkt. Verantwoordelijkheden die je draagt omdat niemand anders het doet. Of voortdurend bezig zijn met verwachtingen van anderen.

Dat zijn de energielekken die je niet direct ziet, maar die op de lange termijn veel impact hebben.

Tegelijkertijd zijn er activiteiten die energie geven zonder dat ze logisch lijken. Niet omdat ze productief zijn. Maar omdat ze aansluiten bij wie je bent.

Waarom flow zo krachtig is

De psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi beschreef dit prachtig in zijn theorie over flow.

Flow ontstaat wanneer je volledig opgaat in een activiteit. Je aandacht is volledig gericht op wat je doet. Je bent niet bezig met gisteren. Niet met morgen. Niet met je to-do lijst.

Je bent simpelweg aanwezig in het moment. Veel mensen herkennen dit gevoel. Je kijkt op de klok en ineens zijn er twee uur voorbij. Niet omdat je niets hebt gedaan. Maar juist omdat je ergens volledig in opging.

Voor de één gebeurt dat tijdens hardlopen. Voor de ander tijdens tuinieren. Voor weer iemand anders tijdens fotograferen, koken, dansen, klussen of muziek maken. Flow geeft niet alleen plezier. Het geeft je brein ook een vorm van herstel.

Omdat het je even losmaakt van alle andere gedachten die normaal door je hoofd bewegen.

Wat ontspant jou eigenlijk?

Misschien is dat wel een van de belangrijkste vragen die je jezelf kunt stellen.

Niet: "Wat zou mij moeten ontspannen?"

Maar: "Wat ontspant mij daadwerkelijk?"

Dat antwoord verschilt enorm per persoon.

Ik merk dat zelf ook. Soms heb ik behoefte aan beweging. Dan helpt sporten mij om spanning los te laten en mijn hoofd leeg te maken. Op andere momenten merk ik juist dat ik vooral in mijn hoofd zit en helpt reformer pilates me om weer contact te maken met mijn lichaam. Door bewust bezig te zijn met ademhaling, houding en beweging ontstaat er rust die ik niet bereik door harder te sporten. Soms vind ik ontspanning in muziek. Niet alleen luisteren, maar keihard meezingen in de auto. Soms in de tuin. Of juist door creatief bezig te zijn. En soms door met mijn gezin een nieuwe omgeving te ontdekken en even los te komen van de dagelijkse routine. Een ander moment wil ik alleen maar stilte om me heen in de auto of thuis of geniet ik van een warm bad.

Het zijn allemaal verschillende vormen van ontspanning. Maar ze brengen me steeds iets anders.

De ontspanningsschijf

Misschien zouden we ontspanning moeten bekijken zoals voeding. Niemand verwacht dat je gezond blijft door iedere dag alleen brood te eten.

Waarom zouden we dan verwachten dat één vorm van ontspanning voldoende is?

Je zou kunnen denken aan een soort ontspanningsschijf. Met daarin verschillende vormen van herstel:

• Fysieke ontspanning (sport, wandelen, bewegen)
• Mentale ontspanning (stilte, natuur, lezen)
• Creatieve ontspanning (maken, bouwen, tekenen, schrijven)
• Sociale ontspanning (tijd met mensen die energie geven)
• Speelse ontspanning (spelletjes, humor, plezier)
• Ontdekkende ontspanning (reizen, nieuwe plekken, nieuwe ervaringen)

Vaak hebben we van sommige vormen voldoende en van andere juist veel te weinig.

Een kleine opdracht voor deze week

Pak eens een vel papier. Verdeel het in twee kolommen.

Links schrijf je: Geeft mij energie. Rechts schrijf je: Kost mij energie.

Probeer minimaal tien dingen per kolom te benoemen. Niet alleen werk. Ook activiteiten. Mensen. Gewoontes. Situaties.

Kijk daarna eens eerlijk naar je week. Hoeveel tijd besteed je aan de linker kolom? En hoeveel aan de rechter?

Vaak zit daar al een belangrijk inzicht.

Meer rust begint vaak met meer zelfkennis

Veel mensen zoeken ontspanning buiten zichzelf. Nog een vakantie. Nog een weekend weg. Nog een massage.

En begrijp me niet verkeerd: daar is niets mis mee.

Maar duurzame rust ontstaat vaak pas wanneer je begrijpt wat jij nodig hebt. Wanneer je weet waar je energie van krijgt. Waar je op leegloopt. Wat bij je past. En wanneer je jezelf toestemming geeft om daar ook daadwerkelijk ruimte voor te maken.

Want uiteindelijk gaat ontspanning niet alleen over minder doen. Het gaat over meer doen van wat jou voedt.